Het waarheidswiel (audio-versie)

Zwiep het wiel van de vier grote universele geloften voorwaarts.
(Zen-meester Hakuin)


HET WAARHEIDSWIEL

Dit lijdend lichaam is als
wensjuweel een herberg
voor elke levensvorm een
thuis voor alle bewegen
een diepe grond die vredig
de tekens voedt van wie
zoekt naar voeling met wat
werkelijk nergens voldoende
zich liefdevol leerde zien.

Inzicht omtrent oude honger
legt de oorzaak bloot van
mijn enge voorraad ademing
en lek geslagen interesse
die mij steevast proevend hier
het ongemak van overdaad
laat staren door de spijlen
in het lok- en weigerraster
van doodgeboren willekeur.

Geen enkele vorm is eindvorm
want zoveel versere werking ons
dagelijks zoveel eerder vormt
en ademloze voorgeboorte ons
uit veel dieper bron vervoert
ons hart zo ongenadig stuwt
door fluwelen volheid dat zelfs
jij oprecht gewekt je opent
voor vorstelijkst totaalbestaan.

De zegetocht van deze draak
door cellenstof en breingewas
leunend hier en proestend daar
maakt wel beschamend kenbaar
de grove wapens in mijn hand
de giftig geurende helingsdrang
en diep geschonden taligheid
van alle waakzotte wezens
zo sereen door hem verorberd.

 

(uit de reeks Dharmium/Zeggelings)

 

Zeg “Een” (gedicht van Rumi)

Jij zit hier dagenlang
en zegt:
“Dit is een vreemde kwestie.”
Jijzélf bent de vreemde kwestie.
Je draagt de energie van de zon in je,
maar je blijft hem oppotten
op je bekkenbodem.

Je bent een raar soort goud
dat in de oven gesmolten wil blijven
om maar geen munt te hoeven zijn.

Zeg EEN in je eenzame woning.
Al het overige liefhebben is je nestelen
in een leugen.

Je bent van zoveel wijnsoorten zat geweest.
Proef dit.
Het zal je niet doen steigeren.
Het is vuur.
Geef maar op,
als je nu nog niet begrijpt dat
jouw leven brandhout is.

Deze woorden gaan zwellen.
Beter dan een gesprek
is innerlijke groei.

 

Bron: prachtig vormgegeven uitgave van Green en Barks:
The illuminated Rumi

> HIER meer vertalingen van Rumi’s poëzie

 

Betrouwbaar (audio-versie)

BETROUWBAAR

Rusten op de adem
zakken naar de bron

vele taferelen
verre verschijnselen
ontwortelend denken

steeds fijner de trilling
steeds ruimer de cel

onrust angst
onpeilbare dwang
woud van verlangens

rusten op de adem
zakken naar de bron

zwak behoeftig
aangetaste leden
uithuizigst bestaan

steeds fijner de trilling
steeds ruimer de cel

beelden als water
vlagen gevoel
waan alle greep

rusten op de adem
zakken naar de bron

weten van liefde
licht in het hart
bevrijdingsritueel

steeds fijner de trilling
steeds ruimer de cel.

 

(uit de reeks Werkterrein / Veldbek)

 

Wallace Stevens

Gisteren wat geneusd in Wallace Stevens: Collected Poetry and Prose (Washington 1997) uit de mooie maar vet gesponsorde serie The Library of America.
In de “Chronology” valt te lezen (p. 967) hoe hij zich afzette tegen het voorlezen van gedichten via publieke optredens; hij weigert uitnodigingen daartoe: “I am not a troubadour.”

Deed me overwegen hoe dit contrasteert met de actuele poëzie-cultuur: de vermaaksfactor wint het van inhoudelijke waardering; de persoon is wat in eerste instantie trekt, niet zozeer de tekst.

Hier William Carlos Williams pleidooi voor de waarde van het woord:

Mijn hart wakkert
bij de gedachte jou nieuws te brengen
omtrent iets
dat jou aangaat
en dat vele mensen aangaat. Kijk
wat men voor nieuw verslijt.
Daar zul je het niet vinden, maar in
gedichten die men minacht.
Het is moeilijk
nieuws te halen uit gedichten
maar dagelijks sterven mensen in ellende
uit gemis
aan wat zij bieden.

 

Terechte heroriëntatie in poëzie

Niet indruk maken,
maar uitdrukking geven.

Eindelijk een zinnige oriëntatie in poëzieland, op initiatief van Arjan Peters in de Volkskrant van vandaag. Niet omdat de antwoorden die daar door diverse mensen worden aangereikt zo substantieel zouden zijn, maar omdat dit artikel het serieus signaal geeft dat poëzie iets anders beoogt dan consumptief gegniffel.

Er is meer diepgang mee gemoeid, meer emotionele context, dan de voldoening van romantisch sentiment, cerebraal gepuzzel en sociale code-bevestiging. Laat poëzie aansluiten bij het totale leven, laat het ons hele bestaan op het spel zetten, laat het een onderzoek en ontdekking zijn, waardig bediend, vreugdevol beleefd – een expressieve weergave van ons menselijk zingevingsmotief.

En hopelijk durven meer mensen in het verlengde van dat initiatief keuzes te maken, door verder te gaan dan obligate of vrijbijvende formuleringen over het literair-academisch werkterrein, de nieuwe tijdgeest of de diversiteit van de menselijke soort. Tolerantie is prima, en alle fora getuigen van onze collectieve inspanning om de democratische pedagogie te borgen. Maar laten we onszelf daar niet achter verbergen of in verliezen: kwaliteit nodigt ons uit de volle omvang van ons bestaan te belichamen en uit te drukken.

Poëzie weerspiegelt de volle rijkdom van het menselijk belevingspalet. Vertaald naar het individu: je hele identiteit is aan de orde. Dat maakt expressie juist tot zo’n innerlijk kleurrijke en interessante levensaspect; schrijven, schilderen, muziek, dans: het is een vorm van zelfonderzoek. In plaats van het leven te deformeren via beeldvorming over artisticiteit, laat je je direct informeren en bewegen door het leven van binnenuit.

 

Hommage

Laat me niet verworden
tot een muziekloos roddelplekje

laat spinsels ons niet vervreemden
van het oeroud familiejuweel

oorspronkelijk adem jij krachtveld
oceanisch ochtendlicht

met liedkristal betreedt de zanger
dit vorstelijk universum

om onvermoeibaar te bejubelen
ieders meest versleten weefsel.

 

Poëzie is geen performance

Wie leegte kent,
verschilt er niet van.

Poëzie is geen performance, zoals er ook een verschil is tussen poëzie en muziek (hoe verwant ze van oorsprong ook mogen zijn). Poëzie is woordkunst: heilige verwoording van diepste bedoeling.
Heftigheid en diepte zijn niet hetzelfde: een schreeuw kan nikszeggend zijn, en een intieme uitspraak heel betekenisvol.

Maar als de beleving ontbreekt in ons bestaan, als de zin onvoldoende voelbaar is, neigen we ertoe die te máken, via geschikte condities, via beeldvorming en invulling. We profileren ons dan op een uiterlijker manier dan onze ware identiteit vereist.

Dat maakt de dichter die we zijn tot een zelfbeeld, een constructie, een project – en de respons daarop moet dan de zin ervan bepalen en de juistheid ervan bewijzen.
Dit is de omgekeerde wereld, want de enig betrouwbare zin is je eigen bewogen worden en de juistheid ervan ligt in de volheid die je ervaart.

Poëzie ontstaat van binnenuit – en gaat over het totaalbestaan dat we zijn, het mysterie van leven en dood, van liefde en vrijheid. Dat omvat meer dan een boeiende of dramatische presentatie.

 

Pelgrimage

HIER een print-versie (pdf)

1 – WERELD

 

PREDIKING

Er is een adem
vertrouwd zingend
doorheen vreemde zielenood

naamloos schenkend
jou omtrent het bestaan der dingen
vergaan van waan

in naadloos houvast
dienen heldere woorden heilig
ons aarzelaars te borgen

dienen streng ons dolenden
tuimelend in de vervuilde huid
van atomaire goedheid

te hoeden voor bedrog en te duiden
lavakracht massief
in al die trillende ledematen.

 

BEDELEN

Geen eigenaar of locatie
te bekennen berg ik werelden
in mijn wet

gelovig schoeisel brengt
rijkste giften steeds
lichter vult zich deze nap

onthechtingsadel
zingt in ons als antwoord
op de vrijheidswens

wij zwervers kozen barse liefde
te oefenen als heling voor
nomadisch weefsel

verzadiging wordt voelbaar
voor wie zulk wandelen
leert in leegte.

 

MEDITATIE

Draai de mantra’s, poets
de boeddha’s, stook het dampsel
van fijnste goudgeur

de buigingen zullen grondig
zuiveren en in bevrijdingspret
ons soepel binden

met de saaiheid van beelddwang
de potsierlijke maar kwelzieke
paringsdans van dagelijkse

godenduivelwaangestalten
met hun doorgestoken eigenheid
en hoogst speciale gekte

zijn allen wel vertrouwd hier
die uitgerust hun toevlucht nemen
tot kiemende goedheidsmoed.

2 – ONDERZOEK

 

LIJDEN

Het karnen van de oefengeest
laat oceanen wervelen maar welk
mens kan werkelijk zo wiegen

vluchtig wordt men hier verteerd
in dit waanpaleis waar zelden
zich een wensjuweel ontwaart

zo hevig lokt weefsel en stampt
en hunkert frêle adem dat dagelijks
wij stijgend dalend sterven

het karnen van de oefengeest
verdunt behoeftig bloed
tot verhelderende volheidsdamp

laat blinde aanspraak stomslaan
op sprankelende visioenen van
nodeloze dans.

 

ZUIVERING

Veeg het vuil van vele eeuwen
minuscuul verdeeld over
miljarden hongerwezens terug

naar de bodem van mijn hart
in het oog ervan laait de haard
waar amoebes zich warmen

gloeiende moeitesintels
vinden slim troostend toegang
tot kruin en onderbuik

vrijpostig opent de natte huid
van inspanning haar poriën voor
schroeiende overgave

nergens eindigt de gewisheid
dat louter kracht is deze
vreemde vleesvracht.

 

GELOFTE

Wat is ons reële aandeel
in dit oorzaakloos orgastisch
smeltspel

levert alle inbreng niet veel te
trots bewijs van veel te
overbodig zijn – nee

lang genoeg hield jij je schuil
in de laffe loges van
lichaamsvreemde afheid

dharmadruppel-ordelid,
plooi je dorstige lippen rond
het oceanisch ambacht

je engagerend met wat leeft
zal het wezenlijke zuchten
wees niet blijvend waardeloos.

3 – OEFENEN

 

VRIJGEVIGHEID

Stop met domweg schenken
van saaie waarheidsliefde
in roestig gelijk

ruil de dooie norsheid
voor gemak dat jou ontgrenst
in werkelijk voorzien zijn

van apparatuur die
geboortepijn traceert voorbij
willekeurig welke vuist of traan

zo zal het gaan
jouw bevrijden van
de weerzin je te wijden

aan zo iets eenvoudigs
als aandacht, mededogen
verlossing van houvast.

 

DISCIPLINE

Misdrijf overwint men niet
uit gewoonte of verveling ga je
enkel dood

maar die oprecht zijn best doet
zal goedheid
nooit meer lastig vallen

jij zult ruimte hebben
met lampions niet langer
schamel te hoeven leuren

in dit komen en gaan
is duizeling aanvaarden
de beste blijk van helderheid

laat vermogen stromen
beleving die nergens beweegt
geschokt te dienen.

 

AANVAARDING

Dieper, breder, directer
de bedding benutten
die vorm met leegte mengt

meesterlijk worden
in harmonisch detoneren
van droombastions

door confrontatie
oordeel en terechtstelling
krachtig te benutten

door de bom van status
en succesverhaal vakkundig
te demonteren

andermans waan, woede en wens
uiterst vriendelijk te
ontvreemden.

4 – HULP

 

LERAAR

Er is er steeds maar een
die de poort opnieuw opent
na alle pijnlijke taxaties

leidt hij je schimmig
door het duister van vale
gangen, kille nissen

dan sombert zich je geest
met alle onbegrip stuk
op zijn onterechte vrolijkheid

totdat hij eenvoudig zegt ja
ga door de poort naar waar
geen poort verschijnt

het behoedt jou voor de waan
te moeten sleutelen ooit
nog aan dit vredig lichaam.

 

GEZELSCHAP

Het kostbare kan bloeien slechts
in ruimhartigste waardering
verborgen blijft het anders

verzorgen mij stijve struikelaar
hoofdschuddend me behoeden
voor veel ernstiger gevaar

wie uit wettelijke noodzaak en
wilskracht zich nuchter opmaakt
voor ontbinding

ontmoet instant de tekens van
veelzeggender bestaan
de lichte, steile, warme context

van wie thuis is
in waar jij zo krom juist
steeds vandaan wou gaan.

 

WAARHEID

Enkelvoudig werkt het vele
waar vorm eist volop samenhang
en nergens nog een geest

die ik zegt
enkel wij dus zelfs
geen zich ontkennend ik

welk doel kan ons hier sterken
ruggelings leunend
in de liefdeszee leer je

sproeien het diepe ademnat
door alle razende vertakkingen van
aders en organen, voeden zo

de planetaire voorraadschuur
van altijd overvloedig
mens zijn.

5 – MIDDELEN

 

LICHAAM

Gestolde geest werkt traag
en stug zelfs al waait
van oorsprong hier de bries

en siddert heilige werking
door de bolle tijdgebonden knopen
in dit magisch weefsel

vermoeid door geur en smaak
rakelings betoverd tastend
naar vuriger verband

waant hoe eenzaam zich
dit object hoe kwetsbaar voor
de van buiten weids

van binnen nauw vermoede
machtig stampende
bedoeling.

 

ADEM

Wind of vuur of oceaan
verdampen in het kosmisch raadsel
dat ons deze glijvlucht schenkt

beademt ons een vleugellied of
bezingt ons vogels levenskracht,
dat wij zo prachtig pelgrimeren

raak onderweg niet uitgeput
noch ziek of weer eens stervende
en wees kien op kapriolen

wiekslag schenkt jou koelte
zodra zich wekt uit ingebouwde bron
de weidse neuriekreet

van soevereine innerlijkheid
die met pure teug bewust benut
jou stuurt door engste wending.

 

GEEST

Zo subiet liet mij de fotografe
glimlachen dat ik vergat hoe
indrukwekkend strak te zijn

ernstiger vergat ik haar
te danken voor deze lichte
les in normaliteit

eenmaal thuis vraag je je af
of dit niet is hoe alles
vanzelf zorgt voor evenwicht

de rust in deze overweging
voelde onrustbarend genoeg om
geen maatregel te plannen

achter mij in de zware houten kast
staan alle soetra’s denkbaar
stevig te ronken.

6 – AANKOMST

 

INZET

Oogverblindende perspectieven
zijn hier even welkom
als spierpijn of een kopje koffie

niets hindert de beoefenaar
hardnekkiger dan voorkeur niets
eigenlijkers is nodig dan

de onzin achterwege laten
van geeuwzekere heiligheid
of lenig problematiekgepruts

zie direct wat bedoeld wordt
werkelijk in jouw ene hart
zodra je wordt geroepen

doe roerloos je best
te ontdekken hoe snel zich
hier niets beweegt.

 

CONCENTRATIE

Zo ver gezocht blijkt
veel nabijer
wat ons blijvend boeit

zo intiem
dat al het overige
zich ondenkbaar toont

zo doorgrondelijk
dat niets aanvullends
meer ontstaat

zo vitaal dat
zelfs dit loze niets
zich stilaan roert

tot klonter vlees
die barstensvol zegen
liefde boert.

 

WIJSHEID

Het mysterie moet geconsumeerd
om volmaakt geëtaleerd
alle wezens te doorademen

ik ken de harde werkbank
zwetend tijdens lunchpauzes
en weet dus wat de baas bedoelt

als zij openlijk mij benoemt tot
ontaarde sterveling die
nergens meer rendeert

betreed ik een moderner leerplek
voor nutteloze onderkruipsels
met aanleg tot verdwazing

benieuwd hoe men hier omgaat
met wat aan alle onmin mij
zo hysterisch lijkt te bevallen.

7 – BELEVING

 

MUZIEK

Elke vezel trilt onophoudelijk
badend in de gloed
van ongerepte noodzaak

nergens iets omslachtigs
ruim beoogds of fel ontmoedigds
sprenkelt de lichtfontein klankjuwelen

zelfs als ontmanteld strijdlied
zwalk je harmonisch
door zulk een dwaze dronkenschap

vervoering kan gevaarlijk zijn
voor stervelingen met hun doffe
huid van aarzelglas

des te alerter hoor je
ooit gestild door dieper leed
het goddelijk lied van overgave.

 

DANS

De wereld is verstrikt zijn
in een geestelijke veldslag, krijger
eender welke opdracht

danst niet ook in jouw pupillen
het opzichtig zwaard
van waarheidswerking

hoe deint in deftige camouflage
niet jouw strakke puls
van kale onbaatzuchtigheid

laat dus de oude drakendans
zwierig rond het wensjuweel
jou innerlijk doen zegevieren

over onterechte armoe en jou
doen wijden aan herstel van alle
achteloos vertrapte bloei.

 

POEZIE

Sluit de zware boeken maar
en doof je schamel licht
bij deze vorstelijke aankomst

knielend op het harde steen
in duisterste schikking wordt ons
geopenbaard de woeste regel

zie, als lichtste ademblijk
ben jij altijd liefdevoller ordening
in laag-bij-de-gronds bevrijden

teug op teug
verslindt jouw schuchter lijf
de prille tekens van verbijstering

woord voor woord gutst voortaan
door die vele trouwe vezels
vreedzaam toverspul.